Pszczoły

Pszczoły nazywamy owady należące do rodzaju Apis zaliczanego do rodziny pszczołowatych. Poszczególne gatunki pszczół różnią pod względem długości ciała i intensywności ubarwienia. Pszczoły mają od 7 do 18 milimetrów długości. Skrzydła pszczół mają specyficzne użyłkowanie. Pólko radialne na przednim skrzydle ma charakterystyczny kształt. Ograniczone jest ono zaokrągloną żyłką odstającą od krawędzi skrzydła. W przeciwieństwie do ludzi pszczoły widza promieniowanie ultrafioletowe.

Kolonie pszczół

Wszystkie gatunki pszczół żyją w zorganizowanych koloniach liczących od 20 do 80 tysięcy osobników których życie koordynowane jest za pośrednictwem feromonów, dźwięków, tańców i zmian aktywności gruczołów. Pszczoły potrafią regulować temperaturę w swoim gniazdach dzięki czemu pszczoły potrafią przeżyć chłodne zimy.

Co jedzą pszczoły

Pszczoły odżywiają się nektarem, spadzią i pyłkiem kwiatowym. Nektar to roztwór glukozy i fruktozy wydzielany przez miodniki roślin. Nektar w od 5 do 70 % składa się z cukru. Zawartość cukru w nektarze uzależniona jest od rośliny. Istnieje blisko 250 gatunków roślin wydzielających nektar. Nektar wydzielany jest przez rośliny przy temperaturze wynoszącej od 10 do 38 stopni Celsjusza. W zależności od pory dnia zmieniają się rośliny, które najczęściej odwiedzają pszczoły. W godzinach od 9 do 10 najchętniej odwiedzają one grykę, ogórki, czerwoną koniczynę i gorczycę. Pomiędzy godziną 10 a 13 odwiedzają one rzepak i słoneczniki. Pomiędzy 13 a 15 pszczoły najchętniej odwiedzają komonice, esparcety i facelle. Około godziny 15 pszczoły najchętniej odwiedzają nostrzyk biały i koniczynę białoróżową.

Gatunki pszczół

Istnieją cztery gatunki pszczół:

  • Apis cerana Fabr. – pszczoła wschodnia
  • Apis dorsata Fabr. – pszczoła olbrzymia
  • Apis florea Fabr. – pszczoła karłowata
  • Apis mellifica L., syn. Apis mellifera L. – pszczoła miodna

Dwa spośród tych gatunków czyli pszczoła miodna i pszczoła wschodnia zostały udomowione. Wszystkie gatunki pszczół wytwarzają miód. Najpowszechniej występującym gatunkiem pszczół jest pszczoła miodna. Udomowiona została ona w Europie. Poza Europą pszczoły miodne żyją również w miejscach do których ją sprowadzono czyli w Ameryce, Australii, Afryce i Nowej Zelandii.

usuwanie-gniazda-pszczół

Wrogowie pszczół

Głównym wrogiem pszczół są szerszenie. Niszczą one pszczele gniazda i zjadają larwy pszczół. Pszczoły wytworzyły specyficzną metodę walki z szerszeniami. Metoda ta wykorzystuje fakt, że szerszenie giną w temperaturze powyżej 46 °C, a pszczoły w temperaturze powyżej 47 °C. Pszczoły otaczają szerszenie atakujące pszczele gniazda, tworzą wokół nich zwartą kulę i doprowadzają do ich przegrzania.

Groźnym wrogiem pszczół jest również roztocz Varroa destructor, który do Europy trafił w latach 70 dwudziestego wieku. Roztocze te rozwijają się w czerwiach i osobnikach dorosłych pszczół miodnych. Żywią się hemolimfa (krwią) pszczół. Wywoływana prze Varroa destructor choroba nazwana jest warroza. Roztocza żerujące na dorosłych pszczołach zwalczane są przy pomocy akarycydów, kwasy mrówkowego i szczawiowego.

Pożyteczność pszczół

Pszczoły produkują miód. Ilość miodu którą pszczoły są w stanie wyprodukować z jednego hektara danej rośliny uzależniona jest od jej gatunku i wynosi w przypadku

  • melisy lekarskiej od 130-200 kilogramów miodu o miłym aromacie i delikatnym smaku
  • mięty około 200 kilogramów miodu,
  • szałwii wieloletnia zwana ogrodową (kwiaty niebiesko-fioletowe) 650 kilogramów miodu,
  • nostrzyka białego od 200 do 600 kilogramów miodu,
  • chabra bławatka około 100 kilogramów miodu,
  • ognichy około 40 kilogramów miodu,
  • facelii do 1000 kilogramów miodu,
  • ogórecznika lekarskiego do 200 kilogramów miodu,
  • przegorzana do 1000 kilogramów miodu,
  • trojeści amerykańskiej około 800 kilogramów miodu,
  • lipy do 1000 kilogramów miodu ( w zależności od wieku drzewa do 10 kilogramów ),
  • białej akacji do 1400 kilogramów miodu,
  • arcydzięgla od 60 do 300 kilogramów aromatycznego i jasnego miodu,
  • gorczycy białej od 30 do 150 kilogramów bladożółtego bardzo poszukiwanego miodu,
  • kminku 100 kilogramów miodu,
  • anyżu od 50-100 kilogramów miodu,
  • rzepaku do 600 kilogramów miodu,
  • lofanta (kłosowca) od 1000 do 1200 kilogramów miodu

Myliłby się jednak ten, kto sądzi, że wytwarzanie miodu jest najpożyteczniejszą rzeczą, którą robią pszczoły. Pszczoły uczestniczą w rozmnażaniu około 80 % występujących w Polsce roślin poprzez ich zapylanie. Gdyby nie było pszczół nie byłoby też zapylanych przez nie roślin, bo nie miały by się jak rozmnożyć. Nie było by też żywiących się tymi roślinami zwierząt ani zwierząt żywiących się zwierzętami zjadającymi rośliny zapylane przez pszczoły i tak dalej. Z drugiej strony zamiast roślin których by nie było rosły by inne rośliny, które teraz nie rosną, zamiast zwierząt których nie ma byłyby inne zwierzęta i tak dalej. Gdyby nie było pszczół to budząc się rano lub o dowolnej innej porze dnia lub nocy i patrząc na naturę widzielibyśmy inny świat z innymi roślinami, zwierzętami i innym wszystkim.

Masowe wymieranie pszczół

W ostatnich latach na terenie Europy i Stanów Zjednoczonych zaobserwowano masowe wymieranie pszczół określane skrótem CCD. CCD objawia się gwałtownym zmniejszeniem ilości pszczół poza ulami co skutkuje ginięciem chorych rodzin. Przyczyny CCD nie są znane. Zjawisko to powszechnie występuje od lat dziewięćdziesiątych poprzedniego stulecia, ale pojedyncze przypadki CCD znane są już od około 100 lat. Podejrzewa się że przyczynami CCD mogą być pestycydy lub Genetycznie modyfikowane Organizmy. Dokładne przyczyny tego zjawiska nie są znane.

Rozwój pszczół

Niczym początkujący pracownicy których praca polega na przynoszeniu, zanoszeniu i zamiataniu pierwsze trzy dni życia robotnice pszczół spędzają jako sprzątaczki. Aż od 15 do 30 pszczelich robotnic musi pracować aby przygotować komórkę plastra do zaczerwienia.

Już po trzech dniach robotnice awansują na stanowisko karmicielek dostarczających pokarm starszym larwom. Larwy żywione są pierzgą zmieszaną z mleczkiem i miodem. Pierzga to pyłek kwiatowy przetworzony przez pszczoły. Maksymalną wydajność gruczoły mleczne robotnic osiągają szóstego dnia życia. Umożliwia to im karmienie młodszych larw i królowej. Pojedyncza robotnica może wykarmić do trzech larw.

W dziewiątym roku życia pszczoły po raz kolejny zmieniają stanowisko pracy i zostają woszczarkami. Woszczarki produkują wosk wytwarzany przez gruczoły woskowe. Wosk używany jest do zasklepiania komórek i odbudowywania plastrów.

Kolejnymi wykonywanymi przez robotnice pszczół zajęciami są: przerabianie nektaru na miód, odparowywanie wody i utrzymywanie odpowiedniej temperatury w gnieździe.

Ostatnią funkcją pełnioną przez robotnice na terenie ula jest funkcja strażniczek.

Dopiero pszczoły które przeszły wszystkie te etapy wylatują z gniazd i zostają zbieraczkami. Zbieraczki przynoszą do ula spadź, nektar i wodę w wolu, a pyłek i substancje balsamiczne (do produkcji propolisu) w koszyczkach na trzeciej parze nóg. Zbieraczki żyją około dwóch tygodni. Istnieje teoria według której zbieraczki giną automatycznie po przeleceniu określonej ilości kilometrów. W ciągu dwóch tygodni w trakcie których pełnią swoją funkcję zbieraczki przelatują kilkaset kilometrów.

Zagrożenia ze strony pszczół

Jak już napisaliśmy pszczoły mają wiele zalet. Mają też one też jedną wadę znajdującą się na końcu pszczelego odwłoka. Wadą tą są żądła pszczół. Użądlenia pszczół są bolesne, a jeśli będzie ich wiele mogą one doprowadzić nawet do śmierci. Użądlenia pszczół szczególnie niebezpieczne są dla osób uczulonych na ich jad. U tego typu osób użądlenie pszczoły może doprowadzić do wstrząsu anafilaktycznego. Wstrząs anafilaktyczny to ciężka reakcja alergiczna mogąca doprowadzić nawet do zgonu. Bezpośrednią przyczyną wstrząsu anafilaktycznego jest uwolnienie protein z pewnego typu białych krwinek. Oprócz użądleń pszczół wstrząs anafilaktyczny może zostać wywołany również przez użądlenia os, szerszeni, trzmieli, mrówek i klecanek.

Usuwanie gniazd pszczół

Co zrobić jeśli jesteśmy uczuleni na jad pszczół, albo podejrzewamy, że możemy być na niego uczuleni, a pszczoły zagnieździły się w pobliżu naszego miejsca zamieszkania i nie zamierzają go opuścić? W takiej sytuacji należy usunąć pszczele gniazdo. Zadanie to najlepiej jest powierzyć specjalistycznej firmie.

Poleć innym ten artykuł: